Marrakech, imperiale stad

Posted by on Mar 25, 2013 in copywriting, fotografie | No Comments

DJEMMA_EL_FNA-MARRAKECH-BART_DESEYN

Marrakech werd in de elfde eeuw gesticht door de Berberdynastie van de Almoraviden. Deze Berbers kwamen uit de Sahara en hadden eerst Taroudant als hoofdstad, nog steeds de zuster van Marrakech genoemd. Van deze eerste dynastie rest ons vandaag alleen de koubba al baädiyin en enkele delen van de stadswallen. De Almoraviden legden ook een ondergronds irrigatiesysteem aan waardoor de stad voorzien werd van water en zo een vruchtbare oase werd. Zeker is dat Marrakech snel groeide en een waardige hoofdstad werd van een sultanaat dat zich uitstrekte van de Senegal tot en met het huidige Andalusië. De stad was rijk en mondain en profiteerde van de karavaanhandel in goud en ivoor tussen sub-Saharisch Afrika en Europa. Hoewel de Almoraviden een sterke religieuze inspiratie hadden gingen zij ten onder aan hun imperialistisch succes.

De Almohaden
De Almohaden, een orthodoxe moslimbeweging onder leiding van Ibn Toumert, uit Tinmal in de Hoge-Atlas, veroveren in 1147 Marrakech en nemen de controle over het sultanaat. Deze, in wezen religieuze, groepering streefde naar een zuivere islam. Zij gruwden van de somptueuze levensstijl en de zeer gedecoreerde bouwwerken van de Almoraviden. De nieuwe heerser Abd el Moumen beveelt de afbraak van de paleizen van de vorige dynastie. Abd el Moumen neemt ook de titel van kalief aan, naar het voorbeeld van de heersers van Cordoba en Bagdad, waardoor Marrakech het centrum van de westelijke islam wordt.

TINMAL-BART_DESEYN
De stad groeit niet alleen uit tot een religieus centrum maar ook het economische, intellectuele en culturele leven floreren. Marrakech wordt een rijke stad. De handel in suiker en keramiek, maar vooral in leer vormen daarvoor de basis. Tot op vandaag is de stad bekend om zijn vele ambachten waarbij de leerbewerking nog steeds hoge toppen scheert. In dezelfde periode schrijft Averroës in Marrakech een deel van zijn kritieken op Aristoteles. Het is trouwens via hem dat de westerse wereld de Griekse filosofen twee eeuwen later zal herontdekken. De grootste bijdrage van de Almohaden aan Marrakech, en Marokko, zijn echter de architecturale en urbanistische inzichten die de stad tot op vandaag definiëren. Op architecturaal vlak huldigden zij een geheel nieuwe, sobere stijl die nog eeuwenlang navolging kende en het uitzicht van alle historische steden met uitzondering van Fez, Meknes en Moulay Idriss, bepaalde. Het meest glorieuze monument uit die periode is zonder twijfel de Koutoubia moskee die model stond voor alle urbane Marokkaanse moskeeën. Daarnaast introduceerden de Almohaden het concept van de tuinstad. Marrakech was, en is nog steeds, een stad met zeer veel groen. Getuige daarvan de Agdal en Menarra tuinen.

MENARRA-MARRAKECH-BART_DESEYN
In 1269 worden de Almohaden verdreven door de Meriniden die Fez als hoofdstad verkiezen. Gedurende meer dan twee eeuwen zal de stad ten prooi vallen aan anarchie en totaal in verval geraken.

De Saädiërs
De Saädiërs treffen in 1522 een ontvolkte en vervallen stad aan. Zij zullen Marrakech echter haar oude glorie teruggeven door de bouw van een schitterend paleis maar ook door van de leerhandel een vernieuwde economische pool te maken. De Saädiërs profiteren ook van de val van Grenada, in 1492, en vangen de laatst verdreven Morisqos op. Hierdoor doet de befaamde Spaans-Moorse stijl zijn intrede in de architectuur. Bovendien profiteren zij ook van de komst van duizenden joden die de handel een enorme impuls geven. Op het einde van de zestiende eeuw herbergt de stad de grootste Joodse gemeenschap van Marokko.

SOUK-MARRAKECH-BART_DESEYN

De Alaouiten
Door de zwakheid van de laatste Saädische sultans en door religieuze strubbelingen valt in 1668 Marrakech in handen van de huidige monarchie, de Alaouiten. Vanaf dat moment hangt het van de persoonlijke interesse van de heersende sultan af hoe de stad floreert, maar hoofdstad zal zij niet meer worden. Vooral in de negentiende eeuw zullen de Pashas van Marrakech enkele indrukwekkende paleizen bouwen. Tot de instelling van het Franse protectoraat in 1912 zal de stad veel hoogtes en laagtes kennen.

De Fransen
Het is de Franse resident-generaal Lyautet die de stad uit haar sluimerend bestaan haalt door van Marrakech het bestuurlijke centrum van Zuid-Marokko te maken. Lyautet engageert in 1914 de Franse urbanist Henri Prost om een nieuwe administratieve wijk aan te leggen naast de medina. Met de bouw van Gueliz ondergaat Marrakech een radicale gedaanteverwisseling. Het stadsdeel, dat volledig gestoeld is op Europese stedenbouwkundige inzichten, verstoorde het verfijnde sociologische en economische weefsel van de stad ten gronde. Van bij haar ontstaan was Marrakech, geheel volgens Berberse inzichten, zelfvoorzienend geweest. De stedelijke kern was omringd door een brede groene gordel van land-en tuinbouwbedrijfjes en boomgaarden die de stad van voedsel voorzagen. In die groene gordel bevonden zich honderden dorpen waar boeren en herders een lucratieve economische activiteit ontwikkelden. De bouw van Gueliz had twee ingrijpende effecten op korte termijn. Ten eerste werd de historische groene rand doorbroken waardoor er een grote druk ontstond op de voedselvoorziening. Ten tweede was er een grote influx van bouwarbeiders die zich in de traditionele dorpen vestigden. Op lange termijn heeft dit drastisch ingrijpen in het sociaal economisch weefsel een verregaand effect gehad op de stad en haar inwoners.
De medina die traditioneel bewoond werd door gegoede burgers, handelaren en handwerkslieden onderging een grote sociologische verandering. Een arme onderlaag bevolkt nu de foundouks en de riads terwijl de rijkere burgerij in de nieuwe stadsdelen, extra muros, woont. Momenteel is Marrakech een vermoeide stad met, in de medina, bevolkingsdichtheden tot 900 inwoners per vierkante kilometer.

Koubba al Baadiyin
De koubba al baadiyin is het enige overgebleven bouwwerk van de Almoraviden. Het gebouwtje is het oudste van Marrakech en was waarschijnlijk een ablutie annex van de nabijgelegen ben Youssef moskee. Pas in 1952 werd het teruggevonden nadat het eeuwenlang onder de bijgebouwen van de moskee begraven was geweest. Het gebouw is niet alleen belangrijk omwille van zijn ouderdom maar vooral omdat de stijl aan de basis ligt van alle Marokkaanse architectuur. Zo werden de mooi gevormde en elegante ramen de typerende motieven van de Almohaden en de Meriniden. De motieven van denappels, acanthus- en palmbladeren komen terug in de ben Youssef moskee en andere religieuze bouwwerken. Het invloedrijkst de piramidale kantelen en het ontwerp van de koepel die in architectuur in heel Marokko terugkomen.

KOUBA_AL_BAADIYIN

Medersa ben Youssef
De medersa ben Youssef is de grootste koranschool van Marrakech en lange tijd ook de belangrijkste van de Maghreb. De school werd door de Meriniden gebouwd in de veertiende eeuw maar werd volledig verbouwd in 1564 door de Saädiërs in een poging Marrakech zijn oude uitstraling terug te geven. De architectuur is sterk geïnspireerd op de Spaans-Moorse stijl en vertoont een grote gelijkenis met de leeuwenpatio in het alhambra te Grenada. De patio met het bassin voor de abluties is omgeven door de slaap- en studeerkamers van de koranstudenten. In zijn glorieperiode huisveste het gebouw tot 900 studenten van over heel de islamwereld. Het meest in het oog springend zijn het zeer gelaboreerde houtsnijwerk in ceder en het prachtige stukwerk. Ook hier komen de palmmotieven en denappels terug. Ook het gebruik van geëmailleerde zelige tegels uit Fez geeft het geheel zijn Andalusische karakter. De inscripties op de muren zijn alle variaties op Bismillah, Errahhmane, Er-rahim; In de naam van Allah, de genadevolle, de barmhartige.

MEDERSA_BEN_YOUSSEF-MARRAKECH-BART_DESEYN

Bab agnaou
Bab agnaou is een van de negentien stadspoorten en de oudste bewaarde stadspoort van Marrakech. Ze werd in de twaalfde eeuw gebouwd door de Almohaden en was destijds het enige stenen gebouw van de stad behoudens de koutoubia moskee. De eenvoudige geometrie en de relatieve bescheidenheid zijn typerend voor de Almohaden. De functie van de poort moet in de eerste plaats representatief zijn geweest gezien ze aan het paleis lag. De hoeken zijn versierd met florale decoraties rondom een schelp. Deze versiering wordt omlijst door panelen met inscripties uit de koran. Bab Agnaou werd gerenoveerd en de opening verkleind tijdens de heerschappij van sultan Mohammed Ben Abdallah. Voorlopers van deze hoefijzervormige poort met hoekstukken, omlijst door inscripties uit de koran kunnen worden gevonden in de mezquita in Cordoba.

Saädische tomben
De Saädische tomben zijn eeuwenlang gesloten geweest op last van de Alaouitische sultans. Pas in 1917! werden ze door de Fransen herontdekt. Het mausoleum werd net als de medersa ben Youssef in de zestiende eeuw gebouwd door Ahmed el Mansour, de heersende Saädische sultan. Evenals de medersa wordt het gekenmerkt door de Spaans-Moorse stijl. Het complex bestaat uit twee mausolea met in totaal 66 tomben, in de tuin liggen nog eens 100, vooral Saädische vooraanstaanden begraven. In het eerste mausoleum links, waarvan de eerste zaal een oratorium is, ligt el Mansour in de middelste tombe.

SAADISCHE-TOMBEN-MARRAKECH-BART_DESEYN

Al-Badi
Al-Badi betekent “De Onvergelijkbare”, één van de 99 voornamen van Allah. Het paleis werd wederom gebouwd door Ahmed el Mansour. Het had geen residentiële functie en werd louter representatief gebruikt voor ontvangsten, feesten en recepties. Vandaag is er van de oorspronkelijke uitstraling niet veel meer te merken, alleen aan de dimensies kun je afleiden dat het een indrukwekkend complex moet geweest zijn. Volgens tijdgenoten was het een oogverblindend paleis dat qua decoratie de tomben de loef afstak. Het volledige gebouw werd door de Alaouiten gestript om de rijkelijke materialen te hergebruiken voor hun paleis in Meknes. Om irrigatie van de tuinen mogelijk te maken zijn de bassins boven grondniveau gebouwd en staat het hele gebouw op gewelven.

Koutoubia moskee
Dit Almohade meesterwerk is zonder twijfel het architecturale hoogtepunt van Marrakech en een van de meest invloedrijke bouwwerken uit de Marokkaanse geschiedenis. Het dankt zijn naam aan de boekenmarkt die er voor de bouw plaatsvond, koutoub/kitab betekent boek. Tot op vandaag is de minaret zeer invloedrijk voor bijna alle Marokkaanse moskeeën. Het stond ook model voor het giralda in Sevilla en de Hassan toren in Rabat. De huidige gebedszaal is 90 x 58 meter en heeft 16×7 beuken. De minaret is zeventig meter hoog en voldoet aan de schoonheidseisen van de Almohaden; 1 breedte x 5 hoogtes. Typisch is de sobere stijl met zijn betegelde band, de piramidale kantelen en zijn decoratieve motieven.

  • KOUTOUBIA-BART_DESEYN
  • MECHOUI-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • THEE-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • MECHOUI2-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • TALAATNYACOUB-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • TAJINE-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • MEDINA-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • BERBERJONGENTJE-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • BEENHOUWER-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • FRUITVERKOPER-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • BAKKER-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • HOGE-ATLAS-BART_DESEYN
  • APPELSIENSAPVERKOPER-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • KRUIDEN-MARRAKECH-BART_DESEYN
  • DADELVERKOPER-MARRAKECH-BART_DESEYN